Krazy Kat ve Tuhaf’ın Güzelliği

Krazy Kat'in çizgi roman tarihindeki yeri hakkında pek çok şey söylenebilir. Etkilediği ünlü isimlere, hakkında yazılanlara, George Herriman'ın yaşamına dair ilginç anekdotlara yer verilebilir. Mesela Beat Kuşağı'na ilhamından bahsetmemek olmaz ya da Herriman'ın siyahi kökeni yüzünden hayatı boyunca kaygılı bir gizlilik içinde yaşamak zorunda kaldığını ve bu durumun sanatı üzerindeki etkilerini öğrenmek Krazy Kat okurlarının daha bütünlüklü bir gözle okumalarına yardımcı olabilir.

Citizen Kane filmindeki karaktere ilham kaynağı olan medya kralı William Randolph Hearst'ün, popüler olmamasını umursamayarak Herriman'ın ölümüne dek Krazy Kat'i çizmesine vesile olduğu bilgisi de ilginç gelebilir. Pulp Fiction'da Samuel L. Jackson'ın oynadığı Jules Winnfield karakterinin Krazy Kat tişörtü giymesi de bazılarının gözünden kaçmamıştır belki. Bugün en çok yatırım yapılan ve en çok izlenen süper kahramanların yaratılmasındaki en önemli isimlerden biri olan Stan Lee'nin Herriman'ı dâhi ilan etmesine ne demeli peki? Ya Picasso'nun tutkulu bir Krazy Kat hayranı olmasına?

E. E. Cummings, Krazy Kat'in 1946 yılında yapılan ilk derlemesine yazdığı girişte şöyle der: "Demokrasinin göz kamaştırıcı burlesk melodramı toplum (Memur Pupp) ve bireyin (Fare Ignatz) bir ideal (kahramanımız) üzerindeki mücadelesidir - bu mücadeleden tekrar tekrar muazzam bir gerçek ortaya çıkar; yani demokrasi ideali ancak ve ancak toplum bireyi bastıramadığı zaman gerçekleşir. Daha açık olabilir miydi?"

Çevirmenin gözünden böylesine kural tanımaz bir çizgi romanın çeviri sürecine dair yazısını belki okumak isteyenleriniz olur. Krazy Kat ile ilk karşılaşmada akla gelen ve hissedilen, onun zamansızlığı olacaktır. Herriman profesyonel çizerlerin basmakalıp anlayışının ötesine, yalnızca formda değil dilde de geçmeyi başarır. Her hikâyesinde farklı formlar yaratan Herriman dil kullanımında da benzer bir farklılığı ortaya koyuyor. Çizim ve dil ustalığı özgün bir yaratıcılıkla hep daha farklı bir güzellik idealini yansıtıyor. Hatta Herriman için güzelliğin bir tür idealsizlik zemininde ortaya çıktığı bile söylenebilir.

Krazy Kat bireyin modern toplumda bir kimlikle temsil edilmesine karşı sanatsal bir sitemdir. Herriman için problematik olan kimlik meselesi, bu eserde daha belirgin biçimiyle sergilenir. Krazy'den nefret eden Ignatz'ın beyaza boyandığında ona âşık olması toplumun ırkçı görüşlerindeki ikiyüzlülüğünün ifşasıdır. Karakterlerimiz insan olmasa da açıkça insan olma deneyiminin evrenselliğine ışık tutan, insanlığı her çağda etkilemeye devam edecek bir eser.

Herriman her gerçek sanatçı gibi sanatına sığınan bir isim. Krazy Kat okurlara, içinde yaşayabilecekleri bir evren vadediyor. Bu evrene "tuhaf" sıfatını uygun gördüm. Hiçbir şeyin belirli ve kalıcı olmadığı, okurları her daim farklı düşünmeye ve hissetmeye mecbur bırakan bu evren yasa ve düzende huzur bulan insanlığa karşı en içten sanatsal tepkilerden biri olarak görülebilir. Her şeyin değiştiği bu evrende her zaman olmasa da Ignatz'ın Krazy'nin kafasına tuğla atması tuhaf bir şekilde tekrar eder ve her hikâye bizde bu beklentiyi uyandırır. Tuğla arzunun ulaşılamaz nesnesi midir? "Mutlu bir diyar var çok uzaklarda" şarkısını dilinden düşürmeyen Krazy arzu nesnesi tuğla kafasında patladığında hayallerinde de olsa özlemine kavuşur. Bu da bizi arzu tatmininin bilinçsel boyuttaki iz düşümü meselesiyle karşı karşıya getiriyor. Aslında bir noktada sanatçılara ve düşünürlere yer vermeyen medeniyet, felsefi bir sorunu gündeme getirmeye davet ediliyor. Yani hayatımıza yön veren değerleri ve hayatın yaşanma biçimini toplumun belirlemesi, onları niçin daha hakiki kılsın? Krazy hariç herkes tuğlanın anlamı konusunda hemfikir gibi görünüyor. Fare Ignatz'ın nefretini tatmin etme aracı olan tuğla, Krazy için aşkın simgesidir.

Krazy Kat bir sanat ve kültür savunmasıdır. Hayalle gerçekliğin sıkı ilişkisini gözler önüne seren, edebî ve felsefi, entelektüel bir arayıştır. Tuhaf'ın ötekileştirildiği, kültürün bireyselleştirildiği bu çağda böyle bir eserin ülkemizde yayımlanmasını çok anlamlı buluyorum. Krazy Kat yalnızca sıra dışı bir çizgi roman değil, aynı zamanda yaratıcılığın toplum hayatına nüfuz etmesini, farklı bireylerin, ırkların, cinsiyetlerin, zihniyetlerin kaynaşmasını sağlayacak hümanist bir insan çığlığıdır. Böylesine değerli bir eseri kültür dünyamıza kazandırdığı için 6:45 Yayın'ı tebrik eder ve çok teşekkür ederim.