Şair Olmaktan Kurtulamamak

"Bir Şair Üzerine Kimlik, Başarısızlık ve Görülme Arzusu"

Simon Mesa Soto'nun Bir Şair (Un Poeta) filmi, ilk bakışta başarısız bir şairin hikâyesini anlatıyor gibi görünüyor ancak film ilerledikçe, odağın şiirin kendisinden ziyade şiirle yaşamanın bedeline yöneldiği fark ediliyor.

Cannes başta olmak üzere çeşitli uluslararası festivallerde gösterilen film, edebiyat dünyasına ilişkin bir yapım olmaktan ziyade, sanatçı kimliğinin bireyin üzerindeki ağırlığını ele alan güçlü bir karakter incelemesi olarak okunabilir. Film, yaratıcılığa dair romantik mitleri sorgularken aynı zamanda başarısızlık, yaşlanma, sınıfsal sıkışmışlık ve görünür olma arzusu üzerine bir anlatı inşa ediyor. Filmdeki Oscar Restrepo karakteri, orta yaşlarını geride bırakmış bir şairdir. Bir dönem eserleri yayımlanmış, belirli çevrelerde tanınmış ancak zamanla edebiyat dünyasının kıyısına itilmiş bir figür hâline gelmiştir. Hayatını değiştirecek büyük başarıların artık geride kaldığını düşünmektedir fakat buna rağmen şiiri bırakamaz. Filmin en merkezi sorularından biri de şudur: İnsan artık kendisine hiçbir şey kazandırmayacağı aşikâr olan bir şeye neden bağlı kalmayı sürdürür? Bu, birçok sanatçının temelde kendisine yönelttiği içsel sorulardan biridir. Bu açıdan bakılacak olursa şiir, Oscar'ın yaşamını üzerine inşa ettiği bir zemindir.

Fakat şiir artık kimsenin dikkatini çekmemektedir. Trajedi de işte burada başlar. Yine de yönetmen bunu romantize etmez. Oscar trajik haline rağmen zaman zaman kibirli, bazen de komik görünür. Kimi zaman da etrafındakilere rahatsızlık verecek kadar kendi iç dünyasıyla meşguldür. Bunların yanında o, başarısızlığını olgunlukla karşılayabilen biri de değildir esasında. Bu biraz da onun içinde bulunduğu durumu kabullenememesinden ileri gelir. Çünkü içten içe hâlâ görülmek, takdir edilmek istemektedir.

Yönetmen tutunamayan bir şair karakteri çizerken, onun aslında asıl sorununun şiirden çok insani ihtiyaçlarına odaklanmış görünüyor. Çünkü insan görülmek, ciddiye alınmak ister. Özellikle sanatla bir ömür geçiren biri için bu gayet anlaşılabilir bir insani ihtiyaçtır. Kim hayatının boşa gittiğine inanmak ister ki? Bu nedenle Bir Şair, sanat üzerine olduğu kadar yaşlanmak ve hayatın heba oluşu üzerine de birçok şey söyleyen bir filmdir.

İnsan gençlik yıllarında gelecek umuduyla yaşar. Henüz yazılacak kitaplar, çekilecek filmler vardır. Uzun bir zaman vardır henüz yaşanılmayan. Ancak yaş ilerleyince insan kendi hayatını sorgulamaya başlar. Geçen bunca zaman sonra aklımıza şu can alıcı soru gelir: Ya hayal ettiğimiz kişi değilsek?

İşte Oscar'ın trajedisi burada başlıyor. Bitmeyen bir trajedi gibi. Film boyunca onun ekonomik sıkıntılarını, aile ilişkilerini ve edebiyat çevreleriyle kurduğu gerilimli ilişkiyi izliyoruz. Fakat bunlar buz dağının görünen kısmıdır. Oscar yalnızca başarısız bir şair değildir; kendi hikâyesini yaşayamamış bir insandır aynı zamanda. Filmin sinematografisi de anlatının ruhuyla uyum içerisinde. Kamera çoğu zaman Oscar'a yakın duruyor ve onu gözlemliyor. Doğal ışık kullanımı, sade kadrajlar ve gösterişten uzak görsel tercihler, karakterin sıkışmış dünyasını destekliyor. Yönetmenin benimsediği bu gerçekçi estetik, filmin duygusal etkisini de artırıyor. Böylece izleyici, Oscar'ın hayatını kurmaca bir insan olarak değil, gerçek bir insanın gündelik mücadelesi olarak deneyimliyor.

İnsan yaşam içinde kendisine birçok persona inşa eder. Bu kimliklerle yaşar. Oscar da yıllar boyunca kendisini bir şair olarak tanımlamıştır. Bu kimlik, onun dünyayı algılama biçimini de belirlemiştir. Ancak zaman geçtikçe dış dünyanın ona verdiği karşılık azalır. Buna rağmen şiir yazmayı sürdürür ama şiirin toplumsal karşılığı giderek küçülür. İşte filmin temel gerilimi burada ortaya çıkıyor: İnsan, dış dünyanın artık onaylamadığı bir kimliği ne kadar sürdürebilir?

Bu soru yalnızca sanatçılar için geçerli değildir elbette. Tüm insanlar için aynıdır. Hepimiz için. Bir Şair'in evrenselliği de buradan kaynaklanıyor. Hayatının herhangi bir döneminde büyük hayaller kurmuş herkes, Oscar'ın hikâyesinde kendisinden bir parça bulabilir. Çünkü çoğu insan gençlik yıllarında gelecekteki benliğine dair hayaller kurar. Başarılı olmak, tanınmak, iz bırakmak ve önemli biri hâline gelmek ister. Ancak hayat çoğu zaman bu beklentiler doğrultusunda ilerlemez. Film de bu gerçekle yüzleştirir hepimizi.

Filmin bir başka önemli boyutu da sınıfsal arka planıdır. Oscar'ın yaşadığı ekonomik sorunlar yalnızca bireysel başarısızlığın sonucu değildir. Film, kültürel üretimin giderek değersizleştiği bir dünyada sanatçının konumunu da sorgular. Şiir zaten ekonomik karşılığı sınırlı bir alandır. Oscar'ın yaşadığı maddi sıkıntılar, sanat ile piyasa arasındaki gerilimi görünür hâle getirir. Bu nedenle Bir Şair yalnızca bireysel bir hikâye değil, aynı zamanda kültürel üretimin günümüzdeki koşullarına ilişkin bir gözlem olarak da değerlendirilebilir. Filmin sonlarına doğru belirginleşen duygu ise umuttan çok kabulleniştir. Bu kabulleniş, yenilgi anlamına gelmez. Daha çok insanın kendi sınırlarını fark etmesiyle ilgilidir.

Oscar'ın hikâyesi, herkesin büyük başarılar elde edemeyeceğini hatırlatır. Çünkü insanın değeri yalnızca başarılarıyla ölçülemez. Modern dünyanın sürekli başarı, görünürlük ve performans talep eden yapısı içerisinde bu son derece önemli bir hatırlatmadır. Film, başarısızlığı olağanüstü bir trajedi olarak sunmuyor. Aksine onu gündelik hayatın doğal bir parçası hâline getiriyor. Çünkü çoğu insanın yaşamı büyük zaferlerden değil, sessiz hayal kırıklıklarından oluşur. Oscar da hayal kırıklığına uğramış bir insan. Hepimiz gibi. Fakat o şiirden vazgeçmiyor. Çünkü bazen insan yaptığı işi bırakabilir fakat o işin inşa ettiği kimliği geride bırakamaz.